Zelden klinkt een nieuw celloconcert zo meeslepend en fysiek veeleisend als dat van de Britse componiste Anna Clyne. Tijdens het Stiftfestival brengt celliste Maja Bogdanović de Nederlandse première, samen met Phion onder leiding van Xandi van Dijk. Voor Bogdanović voelt de uitvoering als een bekroning: “Het is een echte tour de force, vol contrasten – van fluisterzachte lijnen tot explosieve energie.”
Een tour de force vol contrasten
Bogdanović herinnert zich nog goed hoe ze het werk voor het eerst ontdekte. “Ik was verbluft door de schoonheid. Anna Clyne schrijft muziek die tegelijk modern en toegankelijk is. Voor mij was het een voorrecht om het stuk al in Belgrado te mogen uitvoeren, en nu is het een grote verantwoordelijkheid om de Nederlandse première te brengen.” Ze spreekt over een werk dat in alle registers van haar instrument reikt. “Het vraagt enorme kracht, maar ook verfijning. Je gaat van pure klanken zonder vibrato naar agressieve dubbelgrepen, sul ponticello-effecten, glissandi en tremolo’s. Alles komt voorbij.”
Het concerto telt vijf delen, die elk een eigen wereld schetsen. “Ze contrasteren allemaal, en toch vormen ze een geheel. Het eindigt ongewoon: niet met een uitbarsting, maar met een wonderlijk cellolied dat hoog wegebt en door het orkest wordt gedragen. Dat vind ik heel bijzonder.”
Poëzie als leidraad
De vijf delen van het concerto zijn geïnspireerd door de poëzie van de dertiende-eeuwse mysticus Rumi, die wereldwijd nog altijd gelezen wordt om zijn spirituele en beeldende taal. Elk deel draagt een titel die direct een emotie oproept.
“Het eerste deel heet Tender – When you’re broken open en drukt tederheid en kwetsbaarheid uit. Het tweede, When you’ve torn the bandage off, is furieus en virtuoos. Het derde beschrijft een bevroren moment midden in de strijd, vol harmonieken en een fragiele melodie met een Joodse kleur. Het vierde, In your blood, barst van energie: het begint met een krachtige cellosolo en groeit naar een enorme explosie, om dan te eindigen in een wiegelied. Het slotdeel heet When you’re perfectly free. Dat is grillig en ritmisch, met zelfs een jazzy vioolsolo van Mathieu van Bellen, maar het eindigt opnieuw lyrisch, in een lied. Die poëtische laag helpt mij om de emotionele diepte van de muziek tot leven te brengen.”
Familie en verbondenheid
De componiste droeg het concerto op aan haar vader. Voor Bogdanović is die persoonlijke laag herkenbaar. “Wanneer ik speel, denk ik vaak aan mijn eigen familie en dochters. Dat geeft mij energie en inspiratie. Het maakt dat ik de muziek nog intenser beleef. Ik voel dat Anna’s motivatie om dit stuk aan haar vader te wijden vergelijkbaar is met mijn eigen manier van musiceren: spelen vanuit verbondenheid met de mensen die je liefhebt.”
Droomteam in Enschede
Het Stiftfestival presenteert de première met Phion en dirigent Xandi van Dijk. Voor Bogdanović voelt dat als een zeldzaam geluk. “Het orkest klonk fantastisch, en Xandi is een van die musici die zowel als violist als dirigent inspireert. Het voelde alsof alle puzzelstukjes meteen pasten. Je voelt in zo’n samenwerking dat er iets groters ontstaat, iets dat boven jezelf uitstijgt.”
Dat gevoel wordt versterkt door de locatie: de Grote Zaal van het Muziekcentrum Enschede. “De akoestiek tilt je spel omhoog. In een droge studio moet je vechten om de muziek te laten klinken, maar hier word je gedragen. Het geeft vleugels en inspiratie. Voor een première van dit formaat is dit de ideale plek.”
Het Stiftfestival als broedplaats
Voor Bogdanović is het Stiftfestival een van de meest inspirerende plekken waar ze graag terugkomt. “Het is echt een van mijn favoriete festivals. Niet alleen omdat Daniel, mijn man, er artistiek leider is, maar omdat het zo avontuurlijk is. Er is een mix van oude en nieuwe muziek, uitgevoerd op bijzondere locaties, en een publiek dat zowel lokaal als internationaal betrokken is. Mensen ontdekken hier de schoonheid van Twente én horen wereldklasse musici van dichtbij. Die combinatie maakt het festival bijzonder.”
Het festivalthema van dit jaar, Northern Light, benadrukt opnieuw de verbinding tussen traditie en vernieuwing. Voor Bogdanović past de première van Clyne daar naadloos in. “Het festival heeft altijd die openheid gehad. Ik weet niet of er ergens een avontuurlijker festival is dan dit.”
Hedendaagse muziek als missie
Dat hedendaagse muziek een centrale plaats inneemt in het festival sluit aan bij Bogdanović’ eigen artistieke visie. “Het beïnvloedt mijn hele carrière. We moeten onze wortels kennen – Bach, Vivaldi – maar ook vleugels geven aan nieuwe muziek. Festivals als Stift spelen daarin een belangrijke rol door nieuwe werken te laten ontstaan en uit te voeren.”
Ze noemt ook de verbinding met andere componisten. “We namen Osvaldo Golijov’s Azul al op met Phion, en dit jaar koppelen we dat aan het concerto van Anna Clyne. Hoewel ze verschillend zijn, passen ze wonderlijk goed bij elkaar. Voor mij voelt dat als een verrijking van het repertoire. Ik hoop dat Clyne’s concerto vaak gespeeld gaat worden en een vaste plek krijgt.”
Hoop voor het publiek
Wat hoopt ze dat het publiek meeneemt van deze première? Bogdanović hoeft niet lang na te denken. “Ik hoop dat ze geraakt worden door de eerlijkheid en schoonheid van de muziek. Dat ze de intensiteit van deze samenwerking ervaren, en dat ze Anna Clyne’s muziek in hun hart sluiten. Voor mij is dit een heel bijzonder moment – en ik hoop dat dat gevoel overslaat op iedereen in de zaal.”
De Nederlandse première van Anna Clyne’s celloconcert klinkt op zaterdag tijdens het Stiftfestival 2025 in de Grote Zaal van het Muziekcentrum Enschede. Uitvoerenden: Maja Bogdanović (cello), Phion, dirigent Xandi van Dijk.
